یکی از چالش برانگیزترین سوالات موجود در زمینه ی رفتارهای انسان در رابطه با یافتن دلیل رفتارهای خاص در انسان است. تحقیق در رابطه با روابط بین ذهن و بدن زمینه ای است که به درک بهتر ما از این موضوع کمک میکند. رفتارهای ما از مجموعه ای از فعل و انفعالات و ارتباطات سیستم عصبی (که ما معمولا آن را به عنوان مغز میشناسیم) و همچنین تاثیرات هورمونی نشات میگیرد و به طور بالعکس تاثیرات روانشناسی به طور مستقیم میتواند بر عملکرد سایر بخشهای بدن تاثیر بگذارد. به عنوان مثال، استرس امتحان میتواند باعث تپش قلب شود. روانشناسی زیستی که با نامهای روانشناسی فیزیولوژیکی و علوم اعصاب رفتاری نیز شناخته میشود شاخهای میان رشتهای از روانشناسی است که چگونگی تأثیر مغز، انتقالدهندههای عصبی و سایر جنبههای زیستشناسی را بر رفتارها، افکار و احساسات ما تحلیل میکند. روانشناسی زیستی بر مکانیسم های بیولوژیکی رفتار و فرآیندهای ذهنی، به ویژه نقش سیستم عصبی در توضیح رفتار و ذهن تمرکز دارد.
محدوده ی کاری زیست روانشناسی
روانشناسان این حوزه به بررسی چگونگی تعامل فرآیندهای بیولوژیکی با احساسات، شناخت ها و سایر عملکردهای ذهنی میپردازند و ارتباطات پیچیده بین زیست شناسی و رفتار ما را روشن میکنند. این رشته ارتباط نزدیکی با روانشناسی تطبیقی و روانشناسی تکاملی دارد و بر مطالعه مغز، سیستم عصبی و انتقال دهنده های عصبی تاکید دارد. درک فرآیندهای بیولوژیکی، آناتومی پایه و فیزیولوژی در روانشناسی زیستی ضروری است، زیرا پایه و اساس درک این تعامل پیچیده بین زیست شناسی و اعمال و افکار ما را تشکیل می دهد.
روانشناسی زیستی به بررسی گیرنده ها برای دریافت محرک های داخلی و خارجی توسط سیستم عصبی، از جمله گیرندههای فیزیولوژیکی برای رفتارهای موردعلاقه، احساسات، یادگیری، حافظه، شناخت و اختلالات روانی می پردازد. این زیرشاخه از روانشناسی به رابطه بین فرآیندهای روانی و رویدادهای فیزیولوژیکی با تمرکز بر عملکرد مغز و بخشی از سیستم عصبی که در فعالیتها و تعیین ویژگیهای انسان و حیوانات بررسی میشود، میپردازد. مطالعه هورمونها، انتقالدهندههای عصبی و تأثیر آنها بر رفتار و فرآیندهای ذهنی انسان، یکی از جنبههای اساسی روانشناسی زیستی است. به عنوان مثال، روانشناسان، فعالیت های انتقال دهنده های عصبی و تأثیرات آنها بر رفتار انسان و همچنین نقش سیستم غدد درون ریز در تنظیم احساسات را بررسی میکنند. درک مکانیسمهای بیولوژیکی که زیربنای فرآیندها و رفتارهای ذهنی هستند، تمرکز اصلی زیستروانشناسی است.
تاثیر برخی هورمون های مرتبط و شناخته شده
هورمونها نقش مهمی در تأثیرگذاری بر سلامت روان و رفاه عاطفی ما دارند. درادامه چند نمونه از هورمونها و تأثیر آنها بر سلامت روان را بررسی میکنیم که در حوزه ی روانشناسی زیستی قرار دارند:
- کورتیزول: کورتیزول که به عنوان “هورمون استرس” شناخته می شود، در پاسخ به استرس ترشح میشود و نقش مهمی در تنظیم خلق و خو و احساسات دارد. سطوح بالای کورتیزول به دلیل استرس مزمن میتواند به اضطراب، افسردگی و سایر مشکلات سلامت روان بی انجامد.
- اکسی توسین: اغلب به عنوان “هورمون عشق” شناخته میشود، اکسی توسین با پیوند اجتماعی، اعتماد و همدلی مرتبط است و میتواند بر احساس دلبستگی و ارتباطات عاطفی با دیگران تأثیر بگذارد.
- هورمون های تیروئید: هورمونهای تیروئید از جمله T3 و T4 برای تنظیم متابولیسم و تولید انرژی ضروری هستند. عدم تعادل در هورمونهای تیروئید میتواند منجر به اختلالات خلقی، از جمله اضطراب و افسردگی و بی حوصلگی شود.
- استروژن و پروژسترون: این هورمونهای تولید مثلی میتوانند بر خلق و خو و سلامت عاطفی، به ویژه در دورههای قاعدگی، بارداری و یائسگی تأثیر بگذارند. نوسانات در سطوح استروژن و پروژسترون با تغییرات خلقی مرتبط است و می تواند به شرایطی مانند سندرم پیش از قاعدگی (PMS) و افسردگی پس از زایمان بیانجامد.
- تستسترون: در حالی که این هورمون اغلب با سلامت باروری مردان مرتبط است، تستسترون در تنظیم خلق و خو نیز نقش دارد. سطوح پایین تستوسترون با علائم افسردگی و کاهش تندرستی در مردان و زنان مرتبط است.
این مثالها نشان میدهند که چگونه هورمونها میتوانند به طور قابلتوجهی بر سلامت روانی و حالات عاطفی ما تأثیر بگذارند و ارتباط پیچیده بین سیستمهای بیولوژیکی و رفاه روانی ما را برجسته میکنند.
تاثیرات ژنتیکی
درک اساس ژنتیکی رفتار یک جنبه حیاتی از روانشناسی زیستی است. محققان روانشناسی ژنتیک را برای درک بهتر پایه و اساس بیولوژیکی که به رفتارهای خاص کمک می کند، مطالعه میکنند. در حالی که همه انسانها مکانیسم های بیولوژیکی خاصی دارند، تعریف این مکانیسم ها منجر به طیف گستردهای از رفتارها، افکار و واکنش ها میشود که تأثیرات ژنتیکی منحصر به فرد را بر رفتار برجسته میکند. تأثیرات ژنتیکی نقش مهمی در شکلگیری جنبههای مختلف رفتار و ویژگیهای روانشناختی دارد. در اینجا نمونه هایی که تأثیر عوامل ژنتیکی بر رفتار و سلامت روان را نشان میدهد، بیان میکنیم:
- تواناییهای فکری و ویژگیهای شخصیتی: دههها تحقیق روی دوقلوها، فرزندخواندهها و خانوادهها نشان دادهاند که بیشترین ویژگیهای روانشناختی اندازهگیری شده، از جمله تواناییهای فکری و ویژگیهای شخصیتی، تا حدی تحت تأثیر ژنها هستند. برای مثال، تفاوت افراد در تواناییهای فکری، شخصیت و سلامت روان، تا حد زیادی تابعی از استعدادهای ژنتیکی ارثی آنهاست. این تأثیر ژنتیکی به ویژگیهای روانشناختی مختلفی مانند برونگرایی، علاقه به کشف تجربیات جدید و وظیفهشناسی گسترش مییابد و تخمین زده میشود که وراثت 40 تا 50 درصد بر این ویژگیها تأثیر میگذارد.
- مسائل مربوط به سلامت روان: عوامل ژنتیکی به طور قابل توجهی در ایجاد مشکلات سلامت روان نقش دارند. تحقیقات نشان داده است که تأثیر ژنتیکی بر ویژگیهای شخصیتی و مسائل مربوط به سلامت روان قابل توجه است. به عنوان مثال، تصور میشود که اسکیزوفرنی دارای نرخ وراثتپذیری در حدود 80 درصد است که نشاندهنده تأثیر ژنتیکی قوی بر این بیماری است. به طور مشابه، افسردگی نیز تحت تأثیر ژنتیک است. داشتن ژن افسردگی احتمال ابتلا به آن را در طول رویدادهای استرس زا زندگی را افزایش میدهد.
- ژنتیک رفتاری: مفهوم استعداد ژنتیکی، تأثیرات ژنتیکی بر فنوتایپ(phenotype) یک ارگانیسم را برجسته میکند که میتواند توسط شرایط محیطی اصلاح شود. آزمایش ژنتیکی میتواند افرادی را که از نظر ژنتیکی مستعد مشکلات سلامتی خاصی هستند شناسایی کند و بر نقش مهم ژنتیک در شکلدهی رفتار و پیامدهای سلامتی تأکید کند.
فرآیندهای تکاملی
روانشناسی زیستی در فرآیندهای تکاملی که رفتار را شکل می دهد، کاوش میکند. روانشناسی تکاملی به دنبال مطالعه علل بیولوژیکی نهایی رفتار است، و بررسی میکند که چگونه رفتارها ممکن است تحت تأثیر علل ژنتیکی قرار گیرند و چگونه آنها سازگاری با محیط اطراف خود را نشان میدهند. به عنوان مثال، برخی از رفتارها، مانند خجالتی بودن و حسادت، ممکن است تا حدی تحت تأثیر عوامل ژنتیکی قرار گیرند، که احتمالاً به دلیل نقش آنها در افزایش نرخ بقای خویشاوندان باستانی انسان است.
کلام آخر
مطالعه روانشناسی زیستی درک جامعی از رابطه ی پیچیده بین مکانیسمهای فیزیولوژیکی، ژنتیکی و تکاملی رفتار ارائه میدهد. هدف زیست روانشناسان کنکاش در زیربنای بیولوژیکی رفتار است تا تعامل پیچیده ی بین زیستشناسی و اعمال، افکار و احساسات ما را کشف کنند و بینشهای ارزشمندی را در مورد دنیای شگفتانگیز علوم اعصاب رفتاری و پیامدهای آن برای انسانها و سایر حیوانات ارائه دهند. اگر سوالی در رابطه با این حوزه ی جذاب دارید به راحتی میتوانید با روانشناسان زبده ی ما در ایرانا در تماس باشید.
دیدگاه خود را درج کنید