روانشناسی و انواع آن

روانشناسی جزء حوزه­ های مهم علوم انسانی است که به بررسی رفتار و فعالیت­های ذهنی انسان می­پردازد. در این زمینه متخصصان با کمک مشاهده، آزمایش و تحلیل داده ­ها سعی می­کنند رفتار و روان انسان را درک کنند. بنابراین در واقع در این علم به مطالعه ­ی رفتارها، فکرها، احساسات و عملکرد انسان­ها پرداخته می­شود. درک و بررسی عواملی مانند شخصیت، تفکر، هوش، افسردگی و روابط اجتماعی می­توانند درک عمیقی از چرایی­ های عملکرد انسان به روانشناسان بدهد. اما بررسی این موضوع به همین سادگی نیست و جنبه ­های عمیق و پنهانی در آن نهفته است. در این بررسی­ ها تفاوت­های فردی، تاثیرات محیطی و تمامی تجربیات فرد می­توانند بر روی عملکرد او تاثیر بگذارند. وسعت تاثیرات عوامل خارجی و ذهنی بر رفتار انسان­ها باعث شده­است که این علم زیرشاخه­ های متفاوتی داشته باشد که هر کدام از جنبه­ های مختلف به بررسی رفتار و روان انسان­ می­پردازد. در ادامه ­ی این مقاله به معرفی چند نوع از شناخته شده ­ترین انواع روانشناسی می­پردازیم تا ذهنیت جامع ­تری در این زمینه پیدا کنید.

انواع روانشناسی

• روانشناسی بالینی (Clinical Psychology)
• روانشناسی مشاوره­ ای(Counselling Psychology)
• روانشناسی تربیتی(Educational Psychology)
• روانشناسی رشد(Developmental Psychology)
• روانشناسی اجتماعی(Social Psychology)
• روانشناسی شناختی(Cognitive Psychology)
• روانشناسی سازمانی– صنعتی (Industrial-Organizational Psychology)
• روانشناسی شخصیت(Personality Psychology)
• روانشناسی کودک(Child and Young Clinical Psychology)
• روانشناسی زرد(Popular Psychology)
• روانشناسی جنایی(Criminal Psychology)
• روانشناسی رفتاری(Behavioral Psychology)
• روانشناسی زیستی(Biopsychology)
• رواشناسی قانونی(Forensic Psychology)
• روانشناسی تطبیقی(Comparative Psychology)
• روانشناسی غیرطبیعی(Abnormal Psychology)
• روانشناسی آموزشی(Educational Psychology)
• روانشناسی میان فرهنگی(Intercultural Psychology)
• روانشناسی تجربی(Experimental Psychology)
• روانشناسی ورزشی(Sport Psychology)

روانشناسی بالینی

بدون شک همه­ ی شما تا به حال نام زیگموند فروید را به عنوان یک فرد تاثیرگذار در روانشناسی شنیده­ اید. این روانشناس اتریشی اولین شخصی بود که بیان کرد برخی بیماری­های ذهنی به کمک صحبت کردن می­توانند درمان شوند و این شروع توسعه­ و معرفی روانشناسی بالینی بود. این زیرشاخه جزء معروفترین انواع روانشناسی است که به بررسی بیماران مبتلا به بیماری­های روانی، اختلالات روانپزشکی و مسائل عاطفی می­پردازد. بنابراین اکثر ذهنیت شما از روانشناسان و دلیل مراجعه به آن­ها می­تواند به زیرشاخه­ ی بالینی برگردد. به عنوان مثال بررسی اختلالاتی مانند افسردگی و اضطراب، تعارض­های زناشویی و اختلافات مرتبط به آن، اختلال در رفتارهای اجتماعی، اختلالات جنسی و بسیاری از موارد دیگر در حیطه­ ی کاری روانشناسان بالینی قرار می­گیرد.

روانشناسی مشاوره­ای

این زمینه جزء بزرگترین حوزه ­های تخصصی روانشناسی است. روانشناسان مشاوره به افرادی که با مشکلات مختلف مانند استرس، اضطراب در جنبه­ های مختلف کاری و مسائل این چنینی دست و پنجه نرم می­کنند، کار می­کنند. این مشاوران به افرادی که دچار پریشانی روانی شدند، کمک می­کنند که با شرایط سخت مقابله کنند و شرایط آن­ها را به شرایط عادی برگردانند و معمولا در بیمارستان­ها و کلینیک ­ها کار می­کنند. ممکن است این سوال برای شما پیش آمده باشد “پس چه فرقی بین روانشناسی بالینی و مشاوره­ای است؟” باید بگوییم که بزرگترین تفاوت این است که حوزه­ ی بالینی به آسیب­ شناسی روانی تمرکز دارد درحالیکه حوزه ­ی مشاوره ­ای به رشد کلی فرد توجه می­کند.

روانشناسی تربیتی

در این زیرشاخه تمرکز بر روی چگونگی یادگیری افراد از جمله روش­های تدریس، فرایندهای آموزسی و تفاوت­های فردی در یادگیری است. روانشناسان در این حوزه به فرآیند­های یادگیری دوران نوجوانی و جوانی تمرکز می­کنند و نحوه­ی یادگیری اجتماعی، شناختی و عاطفی را بررسی می­کنند. در این زمینه آزمون­ های بهره ­ی هوشی و آزمون­های دیگر برای بررسی میزان یادگیری و ارائه روش­های اثرگذار مورد استفاده قرار می­گیرند.

روانشناسی رشد

این زیرشاخه به بررسی تحولات انسان درطول زمان از بدو تولد تا مرگ می­پردازد. این رشد و تحول از جنبه­ های مختلف مورد ارزیابی قرار می­گیرد. به عنوان مثال: جنبه­ های شناختی، انگیزشی و حتی کارکردها و رفتارهای اجتماعی را در نظر می­گیرد. با این حال توجه داشته باشید که روانشناسی رشد هم جنبه­ های ژنتیکی و ارثی و هم جنبه ­های محیطی را برای ارائه تحلیل­های خود در بررسی می­کند. هدف در این زمینه کمک به افراد برای رسیدن به بیشترین میزان توانایی­ های آن­ها و همچنین بهینه ­سازی روند یادگیری است.

روانشناسی اجتماعی

این حوزه بر نحوه­ی تعامل افراد با محیط­ های فیزیکی، اجتماعی و فرهنگی تمرکز دارد. پرخاشگری، انطباق، رفتارگروهی، رفتار غیرکلامی و موارد دیگر بر افراد تاثیر می­گذارند. بیایید در نظر بگیریم دیدگاه مردم نسبت به یک آدم پرخاشگر و یا شخصی که نمی­تواند در اجتماع منظور خود را بیان کند چگونه است؟ این دیدگاه می­تواند بر تصمیمات و فعالیت­های آن فرد تاثیر بگذارد. درصورتیکه فرد سعی در تطبیق و تغییر خود داشته باشد می­تواند جنبه­ های مثبت و منفی­ ای برای او به ارمغان آورد و در این مسیر، چه در پذیرش تغییر و یا امتناع از آن مرز باریکی وجود دارد که درحوزه­ ی روانشناسی اجتماعی به افراد کمک می­کنند تا آن را بشناسند.

روانشناسی شناختی

این اصطلاح در سال 1967 توسط اولریک نایسر به این علم اضافه شد و به عنوان شناخت فعالیت­های پشت ادراک، تبدیل، ذخیره و بازآوری اطلاعات مورد ارزیابی قرار گرفت. در این شاخه به بررسی فرآیندهای ذهنی درگیر در بدست ­آوردن، ذخیره و تبدیل اطلاعات دریافتی از محیط، همچنین استفاده و ارتباط میان­ آن­ها می­پردازند. همچنین به فرایندهای شناختی اصلی مانند توجه، ادراک، حافظه، استدلال، حل مسئله، تصمیم ­گیری و غیره توجه می­شود. بنابراین در این زمینه به درک عمیق­ تری از عملکرد مغز پرداخته می­شود.

روانشناسی سازمانی

اگر مدیر و یا رئیس یک شرکت هستید این زمینه از روانشناسی کاملا مرتبط با شماست زیرا به کاربرد نظریه­ ها و اصول روانشناسی در سازمان­ها می­پردازد. این زمینه به آموزش کارکنان، بهبود شرایط کاری، کنترل رهبری و ایجاد معیارهایی برای انتخاب کارکنان توجه دارد. این حوزه می­تواند نحوه­ ی تعامل با کارمند و تصمیم ­گیری­ های هدفمند در زمینه­ ی ارتباطات سازمانی را به شما آموزش دهد.

روانشناسی شخصیت

تعریف شخصیت به طور دقیق همچنان درهاله ­ای از ابهام هست و نمی­توان به صورت دقیق آن را بیان کرد. همچنین تاکنون نظریه­ های بسیار زیادی در زمینه­ ی شخصیت توسط افراد بزرگ ارائه شده­ است. در این زمینه تست­ های بسیار زیادی وجود دارد که گاها حتی به عنوان سرگرمی برای افراد درنظر رفته شده­اند درحالیکه شخصیت­شناسی می­تواند اطلاعات بسیار مفیدی را در رابطه با خودتان و یا حتی چرایی برخی از رفتارهایتان به شما بدهد. روانشناسان در این حوزه به مطالعه و درمان اختلالات شخصیتی می­پردازند و برخی مدیران از تست­ های موجود در فرایند استخدام استفاده می­کنند.

روانشناسی کودک

بدون شک کودکان اهمیت بسیار بالایی دارند. علاوه ­براینکه رفتار و نحوه ­ی تعامل آن­ها در کودکی می­تواند به صورت مستقیم بر بزرگسالی آن­ها تاثیر بگذارد، صحبت از تربیت یک نسل است. روانشناسان کودک می­توانند به درک رفتارهای غیرنرمال کودکان کمک کنند و با ارائه ­ی راهکارهای مناسب باعث رفع آن­ها و ایجاد یک ارتباط مناسب میان والدین و کودکان گردند. یافتن ریشه­ های مشکلات یادگیری، بیش فعالی، اضطراب و یا تشخیص زودهنگام بیماری­هایی مانند اوتیسم روانشناسان کودک را در دسته ­ی مهمترین روانشناسان قرار داده­است.

روانشناسی زرد

احتمالا تاکنون بارها اسم این نوع روانشناسی به گوش تان خورده ­است. این زمینه به دیدگاه­ها و باورهایی می­پردازد که درمیان مردم بسیار پذیرفته شده ­اند اما در عین حال پیش­ زمینه ­ی علمی­ ای برای آن­ها وجود ندارد. حتی در بسیاری از موارد در روانشناسی زرد دلایل علمی برای رد ادعاهای ارائه شده و آسیب رسان بودن آن­ها وجود دارد. با این حال بسیاری از مردم جذب این جملات زرد شده و به دنبال راه­ حل­ های سریع و عدم بررسی مناسب مشکلات خود هستند. متاسفانه امروزه دسترسی افراد سودجو و بدون علم به شبکه های اجتماعی و تولید محتواهای زیاد، صحت­ سنجی اطلاعات و شناخت این روانشناسان زرد را برای مردم سخت کرده­است.

روانشناسی جنایی

این شاخه به تحقیقات در رابطه با رفتارهای مجرمانه می­پردازد. برخی از این روانشناسان به تحقیقات پلیسی کمک می­کنند و با بررسی نوع جرم و نحوه­ی اجرای آن، یک پروفایل از مجرم درست کرده که در تحقیقات پلیسی بسیار مورد استفاده قرار می­گیرد. علاوه­ براین افرادی که شاهد جنایت­ های هولناک بوده ­اند و یا کودکانی که از این اعمال آسیب خورده ­اند نیز در زمینه­ ی فعالیت­های روانشناسان جنایی قرار می­گیرند.

روانشناسی رفتاری

درک رفتار انسان و یافتن ارتباط میان رفتار و ذهن دراین شاخه قرار می­گیرد. رفتارهای آسیب­ زا و منفی در این حوزه مورد بررسی قرار می­گیرند و تلاش بر آن است که بتوان آن­ها را با رفتارهای مثبت جایگزین و یا تعدیل کرد.

روانشناسی زیستی

در این زیرشاخه روانشناسان به دنبال یافتن ریشه­ های زیستی مشکلات و اختلالات روانی هستند. آن­ها سعی می­کنند با بررسی ارتباطات نورون­ها و سیستم عصبی، ارتباط میان برخی رفتارها و فعالیت­های مغزی را بیابند. بدون شک این حوزه جزء چالش­ برانگیزترین حوزه ­هاست و یافته­ های آن­ها می­تواند به درک بسیار بهتری از اختلالات روانی و یافتن درمان آن­ها کمک کند.

رواشناسی قانونی

در این حوزه وظیفه ­ی روانشناسان کمک به دستگاه­های قضائی است. کمک به درک اینکه فرد ادعای داشتن بیماری خاصی را داشته و یا واقعا آن بیماری را دارد، آیا در زمان انجام جرم از صحت روانی برخوردار بوده­است یا خیر؟ و موارد این چنینی توسط روانشناسان قانونی بررسی می­شود. آن­ها در تعیین میزان جرم، مجازات، حضانت فرزندان و غیره به مسئول مربوطه کمک می­کنند.

روانشناسی تطبیقی

این نوع از روانشناسی را می­توانیم به نوعی با نظریه­ ی داروین ارتباط دهیم. بررسی شباهت و تفاوت­های رفتاری میان انسان و حیوان در این دسته قرار می­گیرد. درواقع با بررسی رفتار حیوانات و پاسخ به محرک ­های مختلف سعی بر این است که درک بهتری از رفتار انسان ایجاد شود. اساس این دیدگاه بر پایه ­ی یکی بودن برخی رفتارها در تمامی گونه­ های حیوانی و انسان است.

روانشناسی غیرطبیعی

در این شاخه متخصصان به آسیب شناسی­ های روانی و رفتارهای غیرعادی می­پردازند و سعی در بهبود و رفع اختلالات روانی و بیماری­هایی می­شوند که معمولا شایع نیستند. این اختلالات می­توانند مرتبط با عوامل ژنتیکی، تاثیرات محیطی و یا هردو باشند و به منظور درمان آن­ها باید مجموعه­ ای از درمان­ها مانند درمان­های دارویی­، مشاوره­ای، رفتاری و غیره در کنار هم قرار گیرند.

روانشناسی آموزشی

همانطور که از اسم آن پیدا است، تمرکز روانشناسی آموزشی به نحوه­ی تکمیل فرایند یادگیری و تاثیر متغیرهای مختلف بر نتایج فردی دانش­آموزان است. متخصصان این زمینه در حل دغدغه­ های دانش­ آموزان، تدریس در مدارس، آموزش معلمان و ارتباط میان والدین و دبیران فعالیت می­کنند. مباحثی مانند ناتوانی یادگیری، استعداد و تفاوت­های فردی توسط این زیرمجموعه می­تواند پیگیری شود.

روانشناسی میان فرهنگی

تاثیر عوامل فرهنگی بر رفتار انسان در حوزه­ی زیرشاخه ­ی میان فرهنگی است. متخصصان این زیرشاخه بررسی می­کنند که چگونه عوامل فرهنگی مانند باورها و اعتقادات، پول، سنت­ها، ساختار اجتماعی و سیاسی بر رفتار مردم تاثیر می­گذارند. مهمترین مسئله در این شاخه در ارتباط با تاثیر فرهنگ بر شناخت و ادراک است. بنابراین تلاش بر این است تا درک شود چگونه این تفاوت­های فرهنگی می­توانند باعث ایجاد تعارضات و تعیین ارزش­ها شود.

روانشناسی تجربی

روانشناسی تجربی رشته‌ای است که از طریق روش‌های تحقیق تجربی به بررسی زیربنای رفتار انسان و حیوان می‌پردازد. این روش بر استفاده از روش های علمی برای کاوش و درک بهتر رفتار متمرکز است و اغلب از طریق یک سری مطالعات، یافته ها یا نتیجه گیری ها را ایجاد می کند. روانشناسان تجربی توجه خود را به تحقیق از جمله طراحی، اجرا، تجزیه و تحلیل و انتشار آن معطوف می کنند. آنها در محیط‌های مختلفی مانند دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی، سازمان‌های دولتی و مشاغل خصوصی کار می‌کنند و کارشان به درک طیف گسترده‌ای از موضوعات رفتاری از جمله احساس، ادراک، توجه، حافظه، شناخت و احساسات کمک می‌کند.

روانشناسی سلامت

در این حوزه متخصصان چگونگی تاثیر عوامل بیولوژیکی، اجتماعی و روانی بر سلامت و بیماری را بررسی می­کنند. روانشناسان سلامت از علم روانشناسی برای ارتقای سلامت، پیشگیری از بیماری و بهبود سیستم های مراقبت بهداشتی استفاده می کنند.

روانشناسی ورزشی

روانشناسی ورزش یک رشته تخصصی است که بر مطالعه چگونگی تأثیر عوامل روانشناختی بر عملکرد ورزشی و چگونگی تأثیر شرکت در ورزش و ورزش بر سلامت روانی و جسمانی ورزشکاران تمرکز دارد. این زیرشاخه شامل به کارگیری دانش و مهارت های روانشناختی برای رسیدگی به عملکرد و رفاه بهینه ورزشکاران و همچنین جنبه های رشدی و اجتماعی مشارکت ورزشی است.

کلام آخر

روانشناسی علمی است که می­تواند با درک عمیق دلایل برخی رفتارها و ایجاد شناخت فردی به توسعه و پیشرفت افراد کمک کند. با این حال این علم محدود به توسعه­ی و حل مشکلات فردی نیست و در جایگاه­ های بسیاری مورد استفاده قرار می­گیرد. صادقانه بخواهیم بیان کنیم، درک رفتارهای انسانی، ارتباطات نورونی، تاثیرات محیطی و فرهنگی به هیچ عنوان یک کار ساده و با یک خط مستقیم نیست. بنابراین شما می­توانید انواع دیگری از روانشناسی را بیابید فقط کافیست دقیقا بدانید به دنبال چه هستید. ما در ایرانا سعی میکنیم با ارائه­ ی اطلاعات دقیق و معتبر به شما در یافتن مسیر درست کمک کنیم. تیم تخصصی ایرانا می­تواند شما را در یافتن متخصص همسو با نیازتان یاری کند و با ارائه­ی مشاوره­ های حضوری و اینترنتی در مسیر حل مشکلات و بهبود کیفیت زندگی همراهتان باشد.