بدون شک همه­ی انسان­ها تاثیر جامعه بر انسان را قبول دارند. این جامعه­ی انسانی می­تواند در مجموعه­های بسیار بزرگ مانند شهر یا کشور در نظر گرفته شود و یا اینکه در دایره­های کوچکتر افراد مانند جامعه­ی دوستی و خانواده مورد بررسی قرار گیرد. با این حال در هر دوحالت تکذیب اثرات این جامعه بر رفتار و تفکرات فرد غیر قابل انکار است. روانشناسی اجتماعی، حوزه­ای جذاب است که به بررسی رفتار انسانی در چارچوب تعاملات اجتماعی می­پردازد. این زمینه رشته‌های نامرئی­ای را آشکار می‌کند که افراد را به جامعه‌ای که در آن زندگی می‌کنند متصل می‌کند، و به درک بهترچگونگی ادراکات، نگرش‌ها و اعمال ما تحت تأثیر دنیای اطراف می­پردازد. در این حوزه  به بررسی تفکرات اصلی یک جامعه پرداخته می­شود و تعاملات انسانی مورد ارزیابی قرار می­گیرند. در نتیجه برای یافتن سوالاتی مانند انتخاب رهبران، شورش، چگونگی توسعه­ی نگرش­ها، دلیل جذابیت و یا دعواهای بین افراد جامعه و بسیاری مسائل دیگر می­توان به روانشناسی اجتماعی مراجعه کرد.

درک روانشناسی اجتماعی(Social Psychology)

نحوه درک ما از خود در ارتباط با سایر نقاط جهان بر رفتا­رها و باورهای ما تأثیر می­گذارد. نظرات دیگران نیز بر رفتار ما و نحوه نگرش ما نسبت به خود تأثیر­گذار است. روانشناسان اجتماعی به تمام جنبه­های روابط بین فردی و راه­هایی که روانشناسی می­تواند این تعاملات را بهبود بخشد علاقه­مند هستند و به تحلیل عواطف، رفتار و احساسات افراد در هنگام وجود شخص دیگری می­پردازند. برای مثال، تحقیقات آن‌ها به ما کمک می‌کند بفهمیم مردم چگونه نگرش‌هایی نسبت به دیگران ایجاد می‌کنند و زمانی که این نگرش‌ها مضر هستند (به عنوان مثال، تعصب ) بینشی در مورد راه‌های تغییر آنها ارائه می‌دهد. در هسته این زیرشاخه، کاوش در مورد چگونگی درک افراد از خود در رابطه با دیگران نهفته است. مفهوم خود به طور پیچیده در بافت اجتماعی تنیده شده است و روانشناسان اجتماعی به دنبال کشف پیچیدگی­های ادراک از خود، عزت نفس و هویت هستند. آنها از طریق تحقیقات پیشگامانه تأثیر مقایسه اجتماعی، هنجا­رهای فرهنگی و نقش­های اجتماعی را در شکل­گیری احساس ما از خود کشف کردند.

قدرت نفوذ اجتماعی

تأثیر اجتماعی بر رفتار انسان تأثیر عمیقی می­گذارد و تصمیمات، باورها و اعمال ما را هدایت می­کند. از انطباق و تبعیت گرفته تا اطاعت و تفکر گروهی، روانشناسی اجتماعی مکانیسم­هایی را آشکار می­کند که از طریق آن افراد تحت تأثیر دیگران قرار می­گیرند. آزمایش رسوایی میلگرام(infamous Milgram) و مطالعات انطباق بی‌انتها (the timeless Asch conformity) به‌عنوان گواهی‌های ماندگار بر نشان دادن نیروی قانع‌کننده­ی نفوذ اجتماعی هستند. بنابراین افراد یک جامعه به صورت مستقیم در نحوه­ی تصمیم­گیری­های شما و حتی تفکر شما تاثیر می­گذارند و در بسیاری از مواقع تصمیم­های افراد به جهتی حرکت می­کند که مورد قبول جامعه­ی اطراف آن فرد باشد. درنتیجه اگر تفکر نادرست و یا زیان­آوری در ذهن یک انسان وجود دارد، در ابتدا باید بتواند که خارج از اجتماع خود و به دور از تلقینات ذهنی جامعه، آن تفکر را بررسی کند. به زبان ساده­تر باید توانایی فکر کردن خارج از چهارچوب همیشگی خود را داشته باشد.

حال ممکن است برای شما این سوال پیش بیاید که آیا روانشناسی اجتماعی همان مردم شناسی است یا خیر؟ باید بگوییم خیر. درحقیقت این دو زیرشاخه از روانشناسی از دیدگاه­های مختلفی به ارتباطات و انسان­ها نگاه می­کنند. در حقیقت روانشناسان اجتماعی نحوه­ی عملکرد و احساسات فرد را درمقابل جامعه­ای از افراد مورد بررسی قرار می­دهند درحالیکه متخصصان حوزه­ی مردم شناسی رفتار یک گروه را مورد بررسی قرار می­دهند و نه یک فرد.

رفع تعصب، کلیشه سازی و تبعیض

در بافت پیچیده­ی این حوزه، بررسی تعصب، کلیشه و تبعیض نهفته است. این مسائل اجتماعی ریشه‌دار از طریق دریچه این زیرشاخه مورد بررسی قرار می‌گیرند، زیرا محققان در تلاش برای درک منشاء و پیامدهای نگرش‌های جانبدارانه و رفتارهای تبعیض‌آمیز هستند. یافتن علل این ویژگی­ها از طریق مطالعه­ی تجربی رفتارهای اجتماعی و همچنین تجزیه­ و تحلیل دادهای آماری بدست می­آید. از جهتی دیگر این روانشناسان به بررسی احساسات پیچیده مانند عشق، پرخاشگری و حل تعارضات نیز می­پردازند و به دنبال یافتن احساسات و رفتارهای درون تعاملات اجتماعی هستند. در حقیقت روانشناسان اجتماعی به دنبال توسعه­ی همدلی، ایجاد روابط سالم­تر و رضایت­مندی بیشتر بین افراد هستند.

دو مبحث مورد توجه

• فردیت زدایی:

گرچه مدت زمان بسیار طولانی­است که روانشناسان در تلاش هستند دلیل فاصله گرفتن از هویت فردی یا همان فردیت­زدایی را پیدا کنند، اما همچنان به اتفاق نظر نرسیده­اند. گوستاو لوبون در سال 1895 کتابی به نام crowd نوشت و در آن به مسئله­ی ذهن جمعی پرداخت. این بدان معنی است که افراد قرار گرفته در یک گروه ممکن است رفتار هماهنگ و ناگهانی و مخالف با شخصیت اصلی خودشان بروز دهند. مثال بسیار واضح از این پدیده را می­توان در پرخاشگری­ها و رفتار جمعی از طرفداران یک تیم که بازی مهمی را باخته­اند دید. این به نوعی نشان می­دهد که فرد در بازه­ای از هویت خود فاصله گرفته و رفتاری را نشان می­دهد که درصورت نبود جامعه­ی یکدست اطرافش، آن رفتار را نشان نمی­داد. آزمایش زندان استفورد نمونه­ی دیگری است. بدون شک در ارتباط با این آزمایش شنیده­اید و حتی ممکن است فیلم ساخته شده از روی آن را دیده باشید. در این آزمایش 24 فرد بدون سابقه از طریق آگهی استخدام شده­اند و قرار بود نیمی از آن­ها نقش زندان­بان و نیمی نقش زندانی را به مدت دو هفته بازی کنند. درحالیکه این آزمایش پس از تنها شش روز به دلیل خشونت زیاد از طرف افرادی که نقش زندان­بان را اجرا می­کردند لغو شد. در این آزمایش نیز سعی شد تا هویت افراد از آن­ها گرفته شود و آن­ها در نقش خود فرو روند و نتیجه­ی آن تاثیر نیروی قدرت بر ویژگی­های شخصیتی بود.

• همرنگ شدن با جماعت:

آیا کسی هست که ضرب المثل “خواهی نشوی رسوا همرنگ جماعت شو” را نشنیده باشد؟ از این دیدگاه برای بررسی فشار جمعی بر روی فرد استفاده شده است. به بیان ساده­تر در دیدگاه عموم افراد سعی می­کنند تا رفتارها و تصمیمات مشابه با جامعه­ی اطراف خود را نشان دهند زیرا از در تلاشند تا از فشار و هجمه­ی بوجود آمده از رفتارهای مخالف با جامعه جلوگیری کنند. در این زمینه یک آزمایش بسیار مشهور به نام آزمایش کلاسیک اش وجود دارد.

استفاده از روانشناسی اجتماعی در زندگی روزمره

بینش­های به دست آمده از حوزه بسیار فراتر از تحقیقات آکادمیک است و در زندگی روزمره استفاده می­شود. از استراتژی‌های تبلیغاتی و بازاریابی که از نفوذ اجتماعی بهره می‌برند تا طراحی جوامع فراگیر که با تعصب مبارزه می‌کنند، کاربردهای عملی روان‌شناسی اجتماعی بسیار گسترده است. با ادغام اصول روان‌شناختی اجتماعی در حوزه‌های مختلف، می‌توانیم تغییرات مثبت اجتماعی را تقویت کنیم و جامعه‌ای همدل‌تر و درک‌کننده‌تر را پرورش دهیم. نحوه­ی ارتباطات فرد با جامعه، جهت­گیری­های فردی او در مسیر زندگی می­تواند تامین کننده و یا از بین برنده­ی آینده­ی او باشد. دانش مذاکره، تفکرات سیستمی، نحوه­ی ارتباط با مشتری، مدیریت و بسیاری از مسائل دیگر به نحوه­ی ارتباط فرد با دیگران و زیرشاخه­ی روانشناسی اجتماعی باز می­گردد.

کلام آخر

روانشناسی اجتماعی زیرشاخه­ای از روانشناسی است که به بررسی نحوه­ی ارتباطات، افکار و فعالیت­های انسان در مقابل مابقی افراد جامعه می­پردازد. این حوزه کاربردهای بسیار فراوانی دارد و می­تواند در زمینه­های بسیار مختلفی مانند مدیریت، توانایی مذاکره کردن، نحوه­ی ارائه­ی محصول و یا خدمات مطابق با ویژگی­های جامعه و بسیاری موارد دیگر مورد استفاده قرار گیرد. از جنبه­ی فردی نیز شناخت دلایل تصمیم­هایی که بر اساس فشار و دیدگاه اجتماعی به انسان تحمیل شده­اند می­تواند ذهنیت و عملکرد فرد را تغییر دهد. از بین بردن تفکراتی مانند تعصب، تبعیض و کلیشه­های رفتاری به کمک متخصصان این حوزه می­تواند به عمل بپیوندد و در راستای ایجاد جامعه­ای همدل گام برداریم. متخصصان روانشناسی اجتماعی ایرانا در این مجموعه می­توانند شما را راهنمایی کنند تا به سطح کیفیت زندگی بالاتر، موفقیت بیشتر و رضایت بالاتر برسید. می­توانید به راحتی با متخصصان ما در ارتباط باشید.